Mijn  moeder

In het voorjaar van 2010 hebben we mijn moeder’s as in de Noordzee verstrooid. Het was een prachtige dag. De zon scheen, geen wolkje aan de lucht en er stond weinig wind. Ideaal weer voor de gelegenheid. Ze was in 2009 op bijna 98-jarige leeftijd, toch nog onverwacht gestorven. Onverwacht omdat ze geestelijk nog heel erg bij de tijd was en alleen lichamelijk kleine kwaaltjes had gehad. En geen medicijnen slikte. “Nooit een dokter gezien”, zei ze vaak vol trots. Ze had zoveel van de zee gehouden. Of dat nu de Noordzee was of de zee aan het strand van Bali, ze kon er uren naar kijken. “De zee veranderd steeds en is nooit hetzelfde” zei ze dan maar welke mijmeringen daarbij door haar hoofd gingen, hield ze voor zichzelf.

Ze was so wie so een vrouw van weinig woorden geweest. Maar als ze soms op haar praatstoel zat begreep ik pas dat er veel in haar omging dat de moeite van het delen waard was.

We spraken de laatste jaren regelmatig over het ‘hiernamaals’. “Wat denk jij” vroeg ze dan, “denk jij dat er een hemel bestaat of  reïncarnatie?” Ik moest daar het antwoord op schuldig blijven, omdat ik ook geen flauw idee heb. Wat ik zeker weet is dat onze as niet van deze planeet afgaat en we op die manier reïncarneren in de natuur.

Ik moest weer aan die gesprekken denken toen ik een stuk van een gedicht las in het boek Congo van David van Reybrouck. Het is geschreven van door de Senegalees Birago Diop:

Luister toch vaker

Naar dingen dan mensen.

De stem van het vuur kun je horen,

Hoor ook de stem van het water.

Luister naar de struik

Die snikt in de wind:

Het is van de doden de adem.

Zij die stierven gingen nooit weg:

Ze zijn in de schaduw die oplicht

En ook in de schaduw die dichttrekt.

De doden zijn niet onder de grond:

Ze zijn in het loof dat ruist,

Ze zijn in het hout dat kreunt,

Ze zijn in het water dat loopt.

Ze zijn in het water dat rust,

Ze zijn bij het volk, ze zijn in de hut.

De doden zijn niet dood.

En zo is het ook met ouderdom, je komt in onbekend gebied, dat moet worden onderzocht, gevoeld en dat vereist aanpassing en flexibiliteit.
Ik ben inmiddels de 70 gepasseerd. M’n hele leven heb ik bijna geen dokter gezien, behalve voor de anticonceptie pil. Maar vanaf m’n zestigste begonnen toch langzamerhand fysieke probleempjes te ontstaan. Wat mijn huisarts fijntjes
‘ phpd ‘ noemt, dat een afkorting is voor ‘pijntje hier, pijntje daar’. Onontkoombaar op onze leeftijd, zegt ze erbij. En daar moet een mens dan maar aan wennen is de achterliggende filosofie. Daar ben ik het helemaal mee eens.

Het gaat hier natuurlijk niet om levensbedreigende ziekten, die ook de kop op kunnen steken. Denk daarbij aan allerlei soorten kanker, herseninfarcten, hartproblemen. Die kunnen zich ook op jonge leeftijd manifesteren en zijn niet exclusief problemen waar oudere mensen mee worden geconfronteerd.
Nee, ik heb het hier gewoon over kleinere ongemakken, zoals artrose, pijn in de knieën en heupen, dus slijtage van de gewrichten in het algemeen.
De kunst is in beweging te blijven, maar ook weer niet té veel, want daar slijt je dan maar weer van. Wel de boel door beweging blijven smeren, zeg maar.

Geestelijke, maar ook lichamelijke verstarring in deze fase is naar mijn mening uit den Boze. Dus aan de bak oudjes! Niet achter de geraniums de wereld observeren, maar ga erop uit!
Met een stok of rollator en schaam je er niet voor zo’n hulpmiddel te moeten gebruiken. Als je het niet doet, doe je jezelf te kort, want het alternatief is thuisblijven en vereenzamen. Denk maar aan het oude Nederlandse gezegde: Rust Roest.
De Taoïstische filosofie heeft mij geholpen om de flexibiliteit en het aanpassingsvermogen, dat bij het ouder worden nodig is, onder de knie te krijgen. Door in het ’hier en nu’ te blijven en onder ogen te zien wat mogelijk, maar ook wat onmogelijk is. Dat wil nog niet zeggen dat ouder worden gemakkelijk of pijnloos is. Je kunt het echter wel veel leuker maken dan je denkt, door je grenzen te verleggen en niet te gauw bij de pakken neer te gaan zitten.

Tussen kwart over acht en half negen is het een drukte van belang bij mij voor de deur. Met mijn eerste koffie van de dag in m’n hand zit ik daar van te genieten. Ik kijk uit over wat ik de laatste gracht van Amsterdam noem. Aan de overkant van het water begint “nieuw” Amsterdam. Het Amsterdam van na de oorlog van 40/45.
Toen zijn al die tuinsteden gebouwd. Ik kan me nog goed herinneren dat ik in mijn jeugd, in de vakantie een fles limonadesiroop meekreeg en boterhammen en dan gingen we spelen op het zandlandje. Het landje was de plek waar later het gebouw van het GAK kwam te staan. Nu is ook dat gebouw verlaten en wacht alweer op een nieuwe bestemming.
Enfin, terug naar mijn plekje voor het raam. Het regent pijpenstelen en de kinderen worden naar school gebracht. Op de hoek van de gracht is de laatste jaren een wat ze noemen “brede school” gebouwd. Die twee scholen huisvest, een naschoolse opvang, een crèche etc.
Ik ben bij de opening geweest en het is een heel mooie lichte school geworden vol kleuren en tegeltjes aan de muur ontworpen door de kinderen zelf. Een vrolijke boel dus. Wat een verschil met de scholen waar ik vroeger op zat. Groter verschil is niet denkbaar, geloof ik.
Ik ben natuurlijk oud aan ’t worden en zie verschillen duidelijker, denk ik. Wat me het meest opvalt en ik het aller-leukst vind om naar te kijken is de optocht van fietsers en voetgangers.
De verscheidenheid aan regenkleding is een lust voor het oog. Alle kleuren van de regenboog hebben de kinderen en hun ouders aan. Paraplu’s ook in frisse kleuren, rood met witte stippen, helgele, ik zie zelfs een klein negroïde meisje lopen van een jaar of acht met een paraplu versierd met hennepplantjes!

Modern zijn ook, al jaren in Amsterdam de bakfietsen waarmee kinderen naar school en clubjes worden vervoerd. Heel handig in deze stad waar parkeren van de auto een afschuwelijk probleem is geworden. In de zomer zijn de bakfietsen open, maar nu het slechte weer is begonnen zitten de kids riant onder een plastic afdakje.
Ik mijmer nog een beetje na op deze regenachtige dag, als het weer rustig op de gracht is geworden. Dat kleuren het stadsbeeld zo zijn gaan bepalen. Hoe levendig dat staat en hoe vrolijk ‘t me maakt. Wat een verschil met mijn jeugd toen er aan alles schaarste was. Hoe blij ik was met de grote pop die ik van Sinterklaas had gekregen, waar mijn moeder voor had gespaard met een stuiver in de week. Dat begreep ik later pas. Maar we waren er van binnen niet meer of minder gelukkig door.
Alleen die kleuren, dat is een aanwinst voor de buitenkant. En voor de zoveelste keer denk ik “wat zijn we toch ’n welvarend land en wat hebben we het materieel toch goed.”…..en laat de herfst maar komen!

stadspas

Oranje!

Oranje, het is niet mijn kleur. Ik zal geen kleren in die kleur dragen. Misschien veel te opvallend, maar meer nog dat het gevoel dat oranje geeft niet zozeer bij mij past, als wel bij het Koningshuis.
Dat komt goed uit nu de Wereldkampioenschappen worden gehouden in Zuid-Afrika en heel het land zich in het oranje hijst, ik hoef niet mee te doen. Ik hoor er niet bij.
Hoewel ik een mooi potje voetbal zeer kan waarderen. Messie of Robben een mooie goal zien creëren daar kun je me ‘s nachts voor wakker maken, maar de toeter-brigade kan me gestolen worden. Ik zie die prachtige goals ‘s avonds nog wel in één van de vele herhalingen.

Maandag had ik met een vriendin een afspraak gemaakt om onze Stadspasbon te gaan verzilveren. Onze keus was gevallen op een tripje met de rondvaartboot door Amsterdam. Leuk even de toerist uithangen in eigen stad. We hadden ons niet gerealiseerd dat voor Nederland die middag de eerste wedstrijd tegen Denemarken op het programma stond.
Maar toen ik op de fiets het Vondelpark inreed wist ik het ineens weer. Mensen waren massaal op weg om ergens samen naar de wedstrijd te gaan kijken. Mannen, vrouwen en kinderen gekleed in oranje overhemden, blouses, hoeden en gewapend met oranje toeters fietsten me voorbij en tegemoet.
De zon scheen uitbundig en samen met al dat oranje gaf dat toch wel een vrolijk gevoel moet ik zeggen.
Zo rond half twee werd ‘t steeds stiller op straat tot er bijna geen mens meer te zien was. Op de Stadhouderskade, normaal gesproken een drukke verkeersader door de stad, kon ik af en toe, zo maar midden op de weg fietsen.
Alleen bij de rondvaarboten stond een buslading toeristen te wachten op hun beurt. Ze pasten met z’n allen in de boot die klaar lag, maar de volgende boot was bijna leeg en konden we gaan zitten waar we wilden. Een unicum in de rondvaartgeschiedenis van Amsterdam, neem ik aan.
Geen razend autoverkeer langs de grachten, het rumoer in de stad verstompt. We genoten van die stilte, de mooie gevels, de rust, het frisse voorjaarsgroen van de bomen en het oranjezonnetje. Zo mooi en rustig heb ik Amsterdam in tijden niet beleefd.

Na afloop zittend op een terrasje in de Pijp slurpend aan een kop muntthee, hoorden we een luid gejuich komen uit een totaal met oranje versierd cafe. Werden we spontaan toch ook even blij voor Nederland., want “we” hadden een goal gemaakt of misschien wel gewonnen. Ineens voelden we wat zij ook moesten voelen, een beetje trots op Oranje!

                                                                                       Elsje Christiaens

De “Overkantvan’t IJ. 

 Tegenwoordig heet dat gedeelte van de stad, Amsterdam Noord en het ziet er veel chiquer uit dan in mijn jeugd. Begin jaren ’50 was ’t allemaal wat minder gelikt.

De “OverkantvanhetIJ” zoals we dat toen noemden leek, maar was, toen ook zoveel verder dan nu. De IJ tunnel was er natuurlijk nog niet. In het vroege voorjaar of nog erger in de winter was het een reis van jewelste en een koud avontuur.Om er te komen moest je eerst met een open tram, waar geen deuren in zaten en je bijna weg tochtte, van Amsterdam-West naar het Centraal Station.

En achter het CS was dan dat onbekende en geheimzinnige gebied waar je normaal gesproken niets te zoeken had. Daarna met een grote winderige pont oversteken en eenmaal aan de andere kant, in de kou wachten op een bus. De bus,  die ons dan naar de Aurikelstraat zou vervoeren waar m’n moeders broer woonde met zijn gezin.

Als kind vond ik het tegelijkertijd avontuurlijk maar ook een verschrikkelijk koude tocht. In de ogen van een kind van 9 á 10 leek het wel een reis naar Siberië!

Nu is het een prachtig stadsdeel met veel nieuwbouw. Het Java eiland is bebouwd en ook het KNSM eiland. In mijn jonge jaren vertrokken vandaar nog schepen vol met emigranten naar Australië en Canada. Maar nu is het heel hip om daar een mooie flat of appartement te kopen of te huren.

 Aangespoord door een artikel in de krant waarin een route stond uitgestippeld om een wandeling rondom het IJ te maken stapte ik op de tegenwoordig comfortabele tram en reisde opnieuw naar het CS. Achter het CS is het verschil met vroeger door het prachtige nieuwe busstation dat de laatste jaren is verrezen, echt ongelooflijk!

De ponten zijn kleiner dan toen. Ze vervoeren echter nog steeds mensen al dan niet met de fiets of brommer, naar de Tolhuiskant of het IJplein.Die laatste brengt je dan in een gebied waar het met mooi weer heerlijk toeven is. ’t Zal er in de winter trouwens ook wel koud zijn! Maar er is zelfs een stukje “boulevard”. Al zou dat stuk opgeknapt moeten worden om zoiets te creëren als aan de Hudson in New York aan de Brooklynkant.

Maar er staan bankjes en je kunt er uren zitten kijken naar de boten die af en aan varen, van en naar de Oranje sluizen, die je in de verte kunt zien liggen. Boten, ik denk dat het rijnaken zijn, met namen als ‘Zijpe’ ‘Matrix’ ‘Lotus’ ‘Dandy’ ‘Margaretha’ etc. Gevuld met van alles en nog wat, zand, erts en gas of olie? Maar ook zeilboten en ik zag zelfs een schoepenboot en een driemaster.

Het uitzicht op het Muziekgebouw en de Terminal van Amsterdam is indrukwekkend, maar ook de St.Nicolaaskerk en het CS zijn van hieruit te zien. Verder ben ik vandaag niet gekomen op mijn wandeling. Ik ontdekte het “Wilhelminadok” met een  prachtige terras en heerlijke koffie. En even later, de bankjes lang het IJ, waar ik in gesprek raakte met een oude brandweerman.

Ik had hem aangesproken en gevraagd hoe het stukje braakliggend terrein in de verte heette,waar ik de ME zag oefenen. Hij wist ’t ook niet, maar vertelde wel dat hij daar vroeger met de brandweer ook had geoefend. Nu was hij 81 jaar en liet z’n hondje uit. Hij vertelde trots dat hij nog steeds, samen met het hondje kleine stukjes hardliep.

Na ons gesprek voegde hij de daad bij het woord en liep op een sukkeldrafje weg. Misschien holde hij wel iets langer omdat hij wist dat ik hem bewonderend nakeek.

 Ach, wat zeur ik nou over barre tochten uit mijn jeugd. Bar was het aan de “OverkantvanhetIJ”  in de tijd van Rembrandt, toen hier op Volewijck  misdadigers werden opgehangen, zoals Elsje Christiaens op de afbeelding. Ze had haar huisbazin vermoord met een bijl. Haar openbare executie met de wurgpaal vond plaats op de Dam. Als afschrikwekkend voorbeeld opgehangen aan de “OverkantvanhetIJ” om daar door vogels en ongedierte te worden opgevreten!  

Rembrandt ging hier regelmatig heen om schetsjes te maken. Zo maakte hij de ets   “Zicht op Amsterdam” (1640) waar je naast ’n paar windmolens ook de Westertoren  kunt onderscheiden. Hij kon toen misschien niet bevroeden dat hij in1669 juist in die kerk  zou worden begraven.

Het is een druilerige zondagmiddag en ik zit voor het raam ‘n boek te lezen. Uit m’n ooghoek zie ik af en toe iets bewegen. Een auto die voorbijrijdt of wordt ingeparkeerd. Of een fietser helemaal door en door nat die door de regen zwoegt. Ik had voor vandaag een lange wandeling gepland. Maar besluit dat ik geen zin heb om als een verzopen kat thuis te komen.
Als ik weer eens opkijk van mijn boek zie ik een vrouw op de fiets voorbijkomen die helemaal is ingepakt in blauwe regenkleding. Er zit een rode ballon aan haar bagagedrager vastgebonden. Ze is in een flits voorbij. Mij in verwondering achterlatend. Waar komt ze vandaan? Waar heeft ze die ballon gekregen die ze zo van belang vind dat ze hem aan haar bagagedrager heeft gebonden?
Grappig zo’n overweging. Ik zal ’t nooit te weten komen. Erover fantaseren kan ik wel.
Ze is misschien op verjaardagsvisite geweest bij haar vierjarige kleinzoon. Bij het afscheid nemen heeft hij haar één van zijn ballonnen cadeau gedaan. “Voor jou Oma” heeft hij gezegd en terwijl ze zich afvroeg waar ze dat ding moest laten, heeft hij hem met behulp van zijn vader, persoonlijk aan haar fiets vastgebonden.
Of ze is ergens geweest waar, op ‘n feestje de drank rijkelijk heeft gevloeid. Iedereen heeft haar opgetogen uitgezwaaid en een of andere grapjas heeft zonder dat ze er erg in had de ballon aan haar bagagedrager geknoopt. Onderweg naar huis is ze verbaast hoe iedereen glimlachend naar haar kijkt. “Ondanks het slechte weer is iedereen in een opperbeste stemming” moet ze gedacht hebben.
Of misschien heeft ze hem wel op een soort buurthuis fancy fair gekocht om zichzelf een beetje op te vrolijken met dit slechte weer en zodoende de weg naar huis in de regen een beetje lichter te maken.

Wonderlijk genoeg heeft dit voorval op mij dezelfde uitwerking gehad! De rode ballon heeft ook mijn druilerige dag opgevrolijkt en een beetje lichter gemaakt. Het is inmiddels 6 uur en ik besluit m’n middageten te gaan klaarmaken en mezelf daarbij op ’n wit wijntje te trakteren.

Als oudere wordt je veronderstelt minstens een half uur per dag in beweging te komen. Nou heb ik een hekel aan sporten dus blijft er voor mij niet veel meer over dan de benenwagen of de fiets.
Nu loop ik graag, weer of geen weer, ik ga op weg. ’t Heeft in jaren niet zoveel gesneeuwd als de laatste tijd. Heerlijk dus om te gaan lopen en te genieten van de krakende sneeuw onder je voeten. Ik had afgelopen week al een paar flinke wandelingen in de sneeuw achter de rug toen weermannen en -vrouwen zich ermee gingen bemoeien. ‘Vooral binnenblijven mensen’ was hun advies! ‘Als U niet weg hoeft is het veel verstandiger om lekker thuis te blijven’.Want er zouden zich sneeuwstormen gaan voordoen die heel gevaarlijk zouden kunnen zijn. En de “gevoelstemperaturen” zouden door de wind wel eens tot min 15 graden onder nul kunnen dalen.
Afgeschrikt door deze alarmerende weerberichten sloeg ik voor een paar dagen eten in. Ik was op het ergste voorbereid!
Het eerste wat ik ‘s ochtends deed was verwachtingsvol de gordijnen openschuiven om de sneeuwduinen die ons beloofd waren met eigen ogen te kunnen aanschouwen. Zowel zaterdag als zondag werd ik teleurgesteld in mijn zucht naar avontuur. Wel was er weer een prachtig pak sneeuw gevallen, maar van storm noch sneeuwduinen was iets te bekennen. Volgens mij geen reden om binnen te blijven en mijn dagelijkse wandeling over te slaan.
Dus zondag – de wereld zag er weer sprookjesachtig uit – trok ik er warm gekleed op uit.
Tot mijn grote vreugde was het door het dikke pak sneeuw helemaal niet glad. En in het Vondelpark aangekomen, bleek ik niet de enige te zijn die zich buiten had gewaagd: ik zag kinderen op sleetjes getrokken door hun ouders, kinderen op schaatsjes op de bevroren vijver van het park, honden die wellustig in de sneeuw rolden. Ik genoot van deze oud-Hollandse ijs- en sneeuwpret om me heen. Op een paar boomstammen waren ‘smilies’ gemaakt van sneeuw en onder de brug van het Vondelpark zat een dakloze man, die eruit zag als een kozak, met zijn rode broek, gekleurde laarzen en bonthoed ontspannen om zich heen te kijken.
Dit alles had ik gemist als ik me iets had aangetrokken van de sneeuw-storm-commotie-hype!

Gelukkig de Kerstdagen zijn achter de rug, en ik ben er zonder kleerscheuren doorheen gekomen. Al scheelde het af te toe weinig omdat iedereen op die dagen ‘n beetje gespannen is, lijkt ’t wel. Ik ook!
Maar ik heb me gelukkig ook kunnen koesteren in de warmte en liefde van mijn familie, kinderen, kleinkinderen en vrienden.
Mijn moeder overleed in de maand juli van dit jaar en 20 december was de eerste verjaardag van mijn moeder zonder haar. En dus ook de eerste Kerstmis moesten we zonder haar vieren. Ik doe daar niet bewust melancholiek over maar toch is ze steeds in je gedachten. Ze heeft het lang volgehouden, ze werd 97 jaar oud. Maar verdrietig blijft het toch en het confronteert je opnieuw met je eigen eindigheid. Die eindigheid van het leven voel ik tijdens de feestdagen ondanks de vrolijkheid ook.
En ik ben dit jaar wees geworden. Ook dat is verdrietig in de zin dat ik niemand meer ken die mij als klein kind heeft gekend. Ik moet het doen met de herinneringen van mijn moeder die ze me in de loop der jaren vertelde. Dat ik als klein kind altijd maar weer vroeg “waarom” bijvoorbeeld.
Ik ben vanaf nu mijn eigen levende legende.

Mijn vader is al zo’n 20 jaar geleden gestorven. En ik heb, zover ik me kan herinneren, nog nooit over hem gedroomd. Maar plotseling was er van de week die droom:

Ik kom thuis en kan vanaf de voordeur m’n balkonnetje zien. En daar zit mijn vader geanimeerd met iemand te praten. En ik ben blij verrast! Daar zit de vader die ik altijd had willen hebben: relaxed, vriendelijk. Hij ziet er mooi uit omdat hij zo ontspannen is en z’n grijze haren lichten op in de zon. Hij heeft mij nog niet gezien en ik probeer naar hem toe te gaan.

Wat een cadeautje is deze droom! Eindelijk de vader waar ik mijn hele leven naar verlangde! Ik heb hem al lang geleden vergeven dat hij zoveel onrust in mijn leven bracht. Me nooit de veiligheid en bescherming heeft kunnen bieden die een klein meisje nu eenmaal nodig heeft om evenwichtig te kunnen opgroeien.
Maar grappig, dat mijn verlangen alsnog gestalte kreeg in mijn droom. Ik zag hem zoals hij had kunnen zijn, als ook hij in een liefhebbende omgeving was opgegroeid, wat helemaal niet het geval is geweest.

Ik sprak met een goede vriend over deze droom en tot mijn verbazing zei hij dat hij recentelijk ook zo fijn over zijn vader had gedroomd. Wat hem de uitroep ontlokte:
“het is de laatste tijd vaderdag in de hemel!”

Na opgang komt neergang en visa versa.

‘Na opgang komt neergang’  is een gezegde uit de I Tjing. De I Tjing , ‘het Chinese boek der wijzen’ dat ik al sinds de jaren ‘80 gebruik om helderheid te krijgen in mijn doen en laten. .

Psycholoog Carl Jung  noemde de I Tjing ooit “een lange vermaning tot het zorgvuldig bestuderen van het eigen karakter, levenshouding en motieven.”

Zo voelde ik me een paar weken geleden een beetje stuurloos en ik vroeg de I Tjing, hoe de komende tijd er voor mij uit zou zien.

Ik gooide hexagram 47: K’oen “de Benauwenis” (de uitputting). Het hexagram bestaat uit twee delen, meestal verschillende, in dit geval uit twee keer “het Meer”. Belangrijkste boodschap: ‘het meer is leeg.’

Het Meer is leeg betekent geen energie meer over hebben, uitputting. En zo voelde ik me ook, uitgeput.

Maar dan komt de goede raad, het advies. Kort samengevat in mijn en zijn woorden zegt de I Tjing dan het volgende:

”Blijf echter in weerwil van dit gevaar blijmoedig. Je woorden zullen naar buiten niets uitwerken en geen invloed hebben. Innerlijk sterk blijven en weinig praten. Heb berouw en ga op weg dat brengt Heil. De druk waaronder je leeft kan gemakkelijk verbroken worden.”

De volgende dag werd ik ziek, kreeg een infectie-ziekte met hoge koorts en werd zodoende gedwongen het rustig aan te doen. Zonder het advies van de I Tjing was ik misschien opstandig geworden en over m’n grenzen gegaan. Ik vind het namelijk vreselijk lastig toe te geven dat ik niet veel meer kan. Nu kon ik me er gemakkelijker aan overgeven en blijmoedig blijven. Ik kon me terugtrekken, wetende dat de uitputting mijn innerlijke kracht niet zou aantasten en dat het hier een tijdelijke fysieke “neergang” betrof. Dat na  ‘neergang’ ook weer ‘opgang’ zou komen, wist ik natuurlijk al lang, maar het is zo prettig daar af en toe aan herinnert te worden.

Nu is het leed weer geleden. Het is prachtig weer, de zon schijn volop al is de noordoosten wind nog wat guur. Ik heb gisteren weer een lange wandeling van een paar uur door de stad gemaakt. Volgende keer meer hierover.